Dr n. wet. Bogumił Wojnowski
Funkcja narządu ruchu jest szczególnie ważna u psów użytkowych. Proces ich szkolenia i eksploatacji wymaga odporności na obciążenia i zachowanie dobrej formy przez długie lata. Sprawność psa stróżującego, obronnego, pracującego dla wojska, policji, celników, towarzyszącego osobom niepełnosprawnym oraz psów zaprzęgowych i wyścigowych można utrzymać stosując odpowiednią dietę.
O właściwy rozwój narządu ruchu należy zadbać już w okresie płodowym odpowiednio karmiąc szczenną sukę. Żywienie musi zapewnić składniki mineralne tzw. makroelementy (Ca, P, Mg), pierwiastki śladowe tzw. mikroelementy (Cu, Zu, Mn) i witaminy: D3, E, K1, C.
Kości składają się z organicznej masy i wypełniających ją soli mineralnych. Wit. D3 regulująca przyswajalność wapnia i umieszczenie go w kościach jest wspomagana przez witaminę E - niezbędną w biosyntezie witaminy D3.
Do syntezy zrębu organicznego kości - kolagenu, który stanowi również składnik chrząstek stawowych niezbędna jest witamina B6. Poprawia ona usieciowanie włókienek kolagenowych oraz odkładanie się w nich składników mineralnych tworząc mocne, stabilne kości.
Witamina C poprawia zdolność wiązania cząsteczek wapnia w kości, redukuje wydalanie go z moczem - zmniejszając degradację kości.
Opisane powyżej zależności stanowią część bardzo skomplikowanych procesów odpowiedzialnych za wzrost i rozwój elementów składowych narządu ruchu.
A. Najczęściej spotykane zaburzenia rozwojowe w narządzie ruchu
oraz błędy żywieniowe
1. Nierównomierny rozwój/wzrost kończyn u młodych psów, szczególnie dużych ras, prowadzący do deformacji.
2. Zaburzenia żywieniowe - którym towarzyszy nieprawidłowy stosunek Ca : P w diecie, objawiający się m.in. krzywicą (pogrubienie kończyn w okolicy chrząstek wzrostowych przynasadowych lub na żebrach). Wtórna żywieniowa nadczynność przytarczyc może wystąpić w wyniku jednostronnego żywienia świeżym mięsem, rybami, sercami wołowymi, nerkami. Są one bogate w fosfor, przez co organizm w celu wyrównania stosunku Ca : P we krwi - pobiera Ca z kości - osłabiając ją. Ból i utrudnione poruszanie się zwierzęcia jest wynikiem rozwoju zmian w kościach kręgosłupa i objawów neurologicznych (niedowłady, porażenia)
3. Zaburzenia żywieniowe + predyspozycje genetyczne dają zmiany określane jako:
a. dysplazja stawów (łokciowych, biodrowych), która oprócz efektów dziedziczenia (wrodzona) może pojawić się w okresie wzrostu i rozwoju na skutek wykonywania nadmiernego, wymuszonego (dysplazja nabyta) ruchu: bieg za rowerem, samochodem czy częste poruszanie się po schodach. Nieprawidłowe ukątowanie kończyn oraz błędy żywieniowe sprzyjają rozwojowi dysplazji. Rozluźnienie więzadeł i torebek stawowych u suk towarzyszyć może zmianom stanu hormonalnego (cieczka, ciąża itp.) prowadząc do nadwichnięcia stawów.
b. osteochondroza - martwica chrząstki w wyniku zaburzeń przemiany materii w kości (opóźnione kostnienie na podłożu chrzęstnym). Występuje częściej u samców. Sprzyja temu zaburzeniu nadmierne i jednostronne żywienie oraz skłonność genetyczna. Obejmuje stawy: ramienny, łokciowy, kolanowy, skokowy. Nadmierne żywienie może być przyczyną rzadko spotykanej choroby Wobblera (zespół chwiejności) - występującej w młodości lub u starszych psów najczęściej dogów, dobermanów, bassetów, której głównym objawem jest niezborność ruchowa. Wczesna interwencja z karmami uzupełniającymi pozwala w dużym stopniu zmniejszyć rozwój dysplazji nabytej. Żywieniowe wspomaganie wzrostu i rozwoju przynosi efekt w postaci lepszego poruszania się i ogranicza rozwój nieodwracalnych zmian w wieku późniejszym, po zakończeniu okresu wzrostu.
B. Żywieniowe wspomaganie rozwoju i utrzymywanie w formie
narządu ruchu u psów
Mając na uwadze dość szybki wzrost masy ciała psów dużych ras użytkowych należy rozważyć wybór sposobu karmienia: tradycyjny - mięso + tzw. wypełniacze czy karma profesjonalna (konserwy, sucha karma).
Sposób karmienia ma wpływ na dobór składników witaminowo-mineralnych. Najtrudniej je dobrać przy żywieniu mieszanym: Karma profesjonalna + mięso. Wtedy też najczęściej dochodzi do przekarmienia - szczególnie niebezpiecznego w młodym wieku. Szybko osiągana duża masa ciała niekorzystnie wpływa na kości i stawy. Wspomniany już powyżej nadmiar fosforu prowadzi do osłabienia kości, a nadmiar wit. D3 - do nadmiernego kostnienia m.in. w kręgosłupie utrudniając ruch, głównie tylnych kończyn.
W celu utrzymania narządu ruchu w dobrej formie, poza wymienionymi już składnikami odżywczymi, należy uwzględnić prekursory kolagenu, wielocukry nazwane glikozoaminoglikanami (GAG). Stanowią one część składową chrząstek stawów i kręgosłupa. Podawane doustnie wpływają na poprawę jędrności chrząstki i jej regenerację u dorosłych zwierząt.
Wiadomości o korzystnym wpływie glikozoaminoglikanów na przemianę materii w chrząstkach stawów pochodzą z krajów, gdzie ludność spożywając małże "zielone": Perna Canaliculus - nie chorują na stawy. GAG - jako wielocukry - stanowią składnik budulcowy tkanek: ścięgien, chrząstek, torebek stawowych. Ściągając wodę do tkanek zwiększają ich sprężystość, dzięki czemu chrząstki stawowe pełnią dobrze rolę swoistych amortyzatorów wstrząsów w czasie poruszania się. Po przyjęciu doustnym preparatu z GAG zostaną one wchłonięte i wzrasta ich stężenie w osoczu krwi. Stąd są natychmiast odkładane w tkankach, ich stężenie może być obniżone wskutek procesu chorobowego. Największe powinowactwo do GAG mają do tkanki chrzęstnej tj. wyściółki powierzchni stawów kończyn i kręgosłupa m.in. wzmacniają też tkankę chrzęstną w małżowinach usznych czy chrząstki tchawicy, oskrzeli itp. - poprawiając funkcję oddechową psów w czasie wysiłku.
Na szczególną uwagę hodowców, właścicieli i użytkowników psów ras pracujących zasługuje program chondroprofilaktyki - oparty o wczesną diagnozę zaburzeń ruchowych (przy pomocy badań krwi i kości - rtg) i ich korektę poprzez właściwie dobraną dietę podstawową i karmy uzupełniające wykonane z naturalnych surowców: m.in. wyciągu z małża Perna Canaliculus, specjalnego kolagenu, alg atlantyckich, probiotyków oraz komponentu ziołowego. Karmy te uwzględniają stosowaną dietę, wagę psa i jego wiek, zapotrzebowanie bytowe i obciążenie.
